{"id":459,"date":"2022-06-15T08:31:23","date_gmt":"2022-06-15T08:31:23","guid":{"rendered":"https:\/\/romanigodi.org\/?p=459"},"modified":"2025-11-21T09:41:02","modified_gmt":"2025-11-21T09:41:02","slug":"roman-direnis-gununu-anmak-anlamak-ve-anlamlandirmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/romanigodi.org\/?p=459","title":{"rendered":"Roman Direni\u015f G\u00fcn\u00fcn\u00fc Anmak, Anlamak ve Anlamland\u0131rmak\u2026"},"content":{"rendered":"<p>Bug\u00fcn, 1944&#8217;te, 6000&#8217;den fazla Roman ve Sinti&#8217;nin Auschwitz-Birkenau&#8217;da Nazi SS&#8217;lerine kar\u015f\u0131 ayaklan\u0131p, onlar\u0131 kuzeydo\u011fuya g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in g\u00f6nderilen askerlerle sava\u015farak &#8216;\u00c7ingene kamp\u0131n\u0131n&#8217; (zigeunlager) tasfiyesini geciktirdi\u011fi o ak\u015fam\u0131n y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc (1)<\/p>\n<p>16 May\u0131s\u0131 1944\u2019te Nazi rejiminin k\u00f6lesi olarak ya\u015famaktansa \u00f6zg\u00fcrce \u00f6lmeyi ye\u011felen bu kahramanlar\u0131, anmaktan ziyade Romani Godi ekibi olarak anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ve sizin i\u00e7in bir derleme yaz\u0131s\u0131 olu\u015fturduk.<\/p>\n<p>16 May\u0131s ak\u015fam\u0131 SS komando birimi, Roman ve Sinti&#8217;yi konut bloklar\u0131n\u0131 terk etmeye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 reddeden, kap\u0131lara barikat kuran, i\u015f aletlerini, kelep\u00e7eler, b\u0131\u00e7aklar ve ta\u015flar\u0131 silahlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren Roman mahkumlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. (2)<\/p>\n<p>Holokost sa\u011f kurtulan kahramanlar\u0131m\u0131zdan biri olan Hugo Hollenreiner, o geceye dair SS birliklerine sesleni\u015fini hi\u00e7 unutmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve SS komutanlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na \u015fu s\u00f6zlerle kar\u015f\u0131l\u0131k verdi\u011fini s\u00f6ylemektedir. &#8220;D\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131z! Buraya gelin! Burada bekliyoruz! Bir \u015fey istiyorsan i\u00e7eri girmelisiniz!&#8221; SS birli\u011finin geri \u00e7ekilmesini ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131n son bularak Birkenau&#8217;daki \u201c\u00c7ingene Kamp\u0131\u2019n\u0131n 2 A\u011fustos&#8217;a kadar hayatta kalmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bu isyan Roman m\u00fccadelesinde yarat\u0131lm\u0131\u015f ilk sivil direni\u015flerden birini olu\u015fturmaktad\u0131r. (3)<\/p>\n<p>Holokost tan\u0131\u011f\u0131 Mihai-Alexandru Ilioaia ise 16 May\u0131s ruhuna kar\u015f\u0131 koyacak hi\u00e7bir y\u0131k\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 insan haklar\u0131n\u0131n ayaklar alt\u0131nda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve direni\u015fin hayal bile edilemeyece\u011fini<br \/>\n1940\u2019l\u0131 y\u0131llarda, bir avu\u00e7 Roman\u0131n toplama kamp\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi m\u00fccadeleyi anlamak gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Mihai-Alexandru Ilioaia 2016 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fi a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n<blockquote><p><em>16 May\u0131s g\u00fcn\u00fc, kar\u015f\u0131 konulamayacak hi\u00e7bir y\u0131k\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131 g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.1940&#8217;larda Avrupa, her \u015feyi kapsayan Nasyonal Sosyalist y\u00f6netim ve pek \u00e7ok \u00fclkenin z\u0131mni su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131na d\u00f6nd\u00fc ve bu g\u00fcce kar\u015f\u0131 direni\u015f hayal bile edilmedi. \u00dcst\u00fcn \u0131rkla birlikte ya\u015famaya lay\u0131k g\u00f6r\u00fclmeyen gruplara y\u00f6nelik gaddarca muameleyi me\u015frula\u015ft\u0131ran \u0131rk yasalar\u0131 ve aleni yok etme stratejileriyle devletin hiyerar\u015fisi haline geldi ve, ya\u015fam\u0131n her alan\u0131n\u0131 i\u015fgal eden, ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcren en temel unsurlara kadar bilgi \u00fcretim sistemleri y\u00f6nlendirdi. Milyonlarca insan\u0131 ortadan kald\u0131rma \u00e7abalar\u0131nda etkili oldu\u011funu kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fan bu korkun\u00e7 rasyonel modele kar\u015f\u0131 ayaklanma en beklenmedik yerde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, toplama kamp\u0131nda. 16 May\u0131s 1944 gecesi, Auschwitz-Birkenau toplama kamp\u0131nda, kamp\u0131n t\u00fcm Roman n\u00fcfusu, kendilerini koruma i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle, sald\u0131rganlara kar\u015f\u0131 ayakland\u0131 4. \u201c16 majo, si te das amen godi ke naj kasave destrukcijakere sile save chi shaj te maren pe. Ande 1940 May 16th I Evropa nakadas e Nacionalno Socijalistikane zakonura thaj e na-phendi kolaboracija le themengiri kadale zakonenca, thaj e rezistencija na sas ni pe lengere sune. Le rasitichno zkonenca save del pe voja pal o namanushikano phiravipe le grupengo savo von gindin ke chi trebal te egzistun jek-ajekhe thaneste le superiorno rasasa, thaj le mudaripaski strategija, le themeski hierarhija das dzanipe, e themeskiri strategija produkuisaras dzanipe savo okupisardas svako kotor le egzistencijako dzi ko maj bazichno elemento savo inkerel o trajo. Numa e rezistencija vazdas pe ande momento kana knonik chi azukerdas, saj jekh defenziva pal kado monstrumo modelo savo trebal te sikavel ke si efektivno thaj efikasno ando mudaripe le manushengo. Racate ando 16 majo 1944 ko Auschwitz-Birkenau koncentracijako kampo\/lagero e sasti romani populacija vazdas pe te bronin pengoro trajo. E vakeripena katar e svedokura save train sine ande barake save sas pashe dzi le Romenge phenen jekh paramis, e paramis pal o Pharrajimos thaj peskere viktimura save marde pe vash lengoro drajo dzi ko palutno momento 4. Mihai-Alexandru Ilioaia<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Mihai-Alexandru Ilioaia, soyk\u0131r\u0131mdan sa\u011f kurtulan bir Roman<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Bir ba\u015fka g\u00f6rg\u00fc tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ise ge\u00e7en y\u0131llarda vefat eden Erzs\u00e9bet Szenesn\u00e9 Brodt, Auschwitz&#8217;in \u00c7ingene Kamp\u0131&#8217;n\u0131n imhas\u0131n\u0131n son g\u00f6rg\u00fc tan\u0131\u011f\u0131&#8230; 2012 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi bir r\u00f6portajda Roman kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n gaz odalar\u0131na s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, kamptan sa\u011f \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na dair kendine s\u00f6z verdi\u011fini ve bunlar\u0131 anlatmay\u0131 kendine g\u00f6rev bildi\u011fini belirtiyor.<\/p>\n<p>\u201cHayatta kalan herkesin b\u00f6yle \u015feylerin bir daha asla olmamas\u0131 i\u00e7in sorumlulu\u011fu var ve benim g\u00f6revim herkese o toplama kamp\u0131nda ne oldu\u011funu s\u00f6ylemek (5)\u201d<\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-460 alignleft\" src=\"https:\/\/romanigodi.org\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/roman-direnis-gunu-300x220.jpg\" alt=\"\" width=\"542\" height=\"398\" \/>Erzsike do\u011fdu\u011fu Kaposv\u00e1r&#8217;da Alman birliklerinin \u015fehre gelmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra t\u00fcm ailesiyle birlikte s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edildi\u011fini, k\u00f6le i\u015f\u00e7ili\u011fine g\u00f6nderilmi\u015f babas\u0131ndan sava\u015f\u0131n sonuna kadar ya\u015fay\u0131p ya\u015famad\u0131\u011f\u0131na dair haber alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Almanlar\u0131n \u015fehirlerine ilk geldi\u011fi g\u00fcn\u00fc \u201cDamarlar\u0131m\u0131zda kan\u0131m\u0131z dondu: Almanlar gelmi\u015fti\u201d diyerek anlat\u0131yor. (5)<\/p>\n<p>S\u00fcrg\u00fcn g\u00fcn\u00fc Erzsi ve ailesi, onlar\u0131 Auschwitz&#8217;e kadar g\u00f6t\u00fcren kalabal\u0131k vagonlara bindiriliyor ve Erzsi, kampa vard\u0131klar\u0131nda duydu\u011fu tek \u015feyi \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor ; &#8221; K\u00f6pekler havl\u0131yordu, giri\u015fte \u00e7izgili mahk\u00fbmlar bize ba\u011f\u0131r\u0131yorlard\u0131: \u2018\u2019Her \u015feyi vagonlarda b\u0131rak\u0131n, \u00fczerinizde ne varsa yiyin, \u00e7ocuklar\u0131 b\u00fcy\u00fck kad\u0131nlara verin, el ele tutu\u015fmay\u0131n 5.\u2019\u2019<\/p>\n<p>\u00c1gi, Erzsike&#8217;nin on ya\u015f\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z karde\u015fiydi ve i\u015f se\u00e7iminde anneleri, \u00c1gi&#8217;nin k\u00f6le i\u015f\u00e7ili\u011fi i\u00e7in yeterince ya\u015fta olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in SS&#8217;lere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak Mengele&#8217;nin \u00f6n\u00fcnde el ele durdu\u011funu belirtiyor. Annesi ve karde\u015finin do\u011frudan SS&#8217;ler taraf\u0131ndan gaz odalara g\u00f6nderili\u015fini izleyen Erzsike bu olay\u0131 birka\u00e7 c\u00fcmleyle \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor.<\/p>\n<p>&#8220;Annem 41 ya\u015f\u0131ndayd\u0131: \u00c1gi&#8217;nin elini tutmasayd\u0131 hayatta kalabilirdi 5 .\u2019\u2019<\/p>\n<p>Erzsike, bu r\u00f6portajda ailesinin ba\u015f\u0131na gelenleri anlatman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, 1944 y\u0131l\u0131nda Auschwitz&#8217;in \u00c7ingene Kamp\u0131nda Romanlara neler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da verdi\u011fi R\u00f6portaj\u0131n sat\u0131r aralar\u0131nda \u00f6zetliyor.<br \/>\n\u2018\u2019Her Nazi SS askerlerinin bir k\u00f6pe\u011fi vard\u0131 ve k\u00f6pekler delirmi\u015f\u00e7esine havl\u0131yordu. K\u00f6peklerin \u00f6n\u00fcnde duran Romanlar \u00e7ocuklar\u0131na ve ailelerine sar\u0131l\u0131yordu. Bug\u00fcn bile k\u00f6peklerin yan\u0131nda ge\u00e7emem (korkuyorum) 5.\u2019\u2019<\/p>\n<p>Ya\u015fananlarla hesapla\u015fma s\u00fcrecinde anma \u00f6nemli bir rol oynar ve anma uygulamalar\u0131 ge\u00e7mi\u015f su\u00e7lar\u0131n uzla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, iyile\u015fmesini ve tekrarlanmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 olur. Fakat anma tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir, verilen m\u00fccadeleleri anlamak ve anlamland\u0131rmak gerekmektedir. Romani Godi ekibi olarak 16 May\u0131s Roman direni\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fc anlamak ve anlamland\u0131rarak insan haklar\u0131n\u0131n gelece\u011fini hak ihlallerinin haf\u0131zas\u0131n\u0131 olu\u015fturarak beslemeyi hedefliyoruz, b\u00f6ylece ge\u00e7mi\u015f ve gelecek aras\u0131nda \u00f6nemli bir ba\u011flant\u0131 sa\u011flanacak ve Romanlar hakk\u0131nda bilinmeyenler ortaya \u00e7\u0131kar\u0131larak Roman m\u00fccadelesinin ilerleyi\u015fine katk\u0131da bulunulacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok ac\u0131 \u00e7ekti\u011finizi, kamplarda hatta sokaklarda insanlar\u0131n i\u015fkencelerine, nefretlerine maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 biliyoruz ve sizleri sayg\u0131yla an\u0131yoruz. Ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne de\u011fi\u015fim i\u00e7in verdi\u011finiz canlar, emekler i\u00e7in size minnettar\u0131z. G\u00f6sterdi\u011finiz bu kutlu direni\u015f bizlere umut veriyor ve hala de\u011fi\u015fmesi gereken hak ihlallerini ise sizin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131zla, bizim azmimizle birle\u015fiyor.<br \/>\nBizler T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Roman ve Roman olmayanlardan olu\u015fan bir grup arkada\u015f\u0131z. T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne kadar yap\u0131lan Roman \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yenilerini katmak, Roman kimlik m\u00fccadelemizi s\u00fcrd\u00fcrmek, dilimizi \u00f6zg\u00fcrce konu\u015fmak, tarihimizi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc ya\u015fatmak \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Bu yolda sizden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z direni\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc her zaman ya\u015fatmaya ve kendi dilimiz ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz i\u00e7in her zaman direnmeye devam edece\u011fiz. Ya\u015fanan ac\u0131lar\u0131 ve kahramanca direni\u015fleri sayg\u0131yla an\u0131yoruz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Sergen G\u00dcL<\/strong><\/p>\n<blockquote><p>KAYNAKLAR<br \/>\n1. www.travellerstimes.org.uk\/features\/may-16th-1944-day-sinti-romani-and-roma-resistance 16 Haziran 2022<br \/>\n2. 16 May 1944, a day to remember, https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/roma-and-travellers\/-\/16-may-1944-a-day-to remember#:~:text=On%202%20August%201944%2C%20the,to%20as%20Romani%20Resistance%20Day<br \/>\n3. We\u2019re Not Coming Out!\u201d: why the overlooked story of Romani Resistance Day still resonates in 2019 https:\/\/www.prospectmagazine.co.uk\/politics\/romani-resistance-day-nazis-fight-back-europe-roma 4. 16 May: Romani Resistance Day &#8211; https:\/\/romediafoundation.wordpress.com\/2016\/05\/16\/16-may-romani-resistance-day\/<br \/>\n5. The story of a survivor- https:\/\/romediafoundation.wordpress.com\/2012\/10\/19\/the-story-of-a-survivor\/<\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bug\u00fcn, 1944&#8217;te, 6000&#8217;den fazla Roman ve Sinti&#8217;nin Auschwitz-Birkenau&#8217;da Nazi SS&#8217;lerine kar\u015f\u0131 ayaklan\u0131p, onlar\u0131 kuzeydo\u011fuya g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in g\u00f6nderilen askerlerle sava\u015farak &#8216;\u00c7ingene kamp\u0131n\u0131n&#8217; (zigeunlager) tasfiyesini geciktirdi\u011fi o ak\u015fam\u0131n y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc (1) 16 May\u0131s\u0131 1944\u2019te Nazi rejiminin k\u00f6lesi olarak ya\u015famaktansa \u00f6zg\u00fcrce \u00f6lmeyi ye\u011felen bu kahramanlar\u0131, anmaktan ziyade Romani Godi ekibi olarak anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ve sizin i\u00e7in bir derleme [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":460,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/459","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=459"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/459\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3405,"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/459\/revisions\/3405"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=459"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=459"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/romanigodi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=459"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}