Roman Vatandaşlara Yönelik Strateji Belgesi, Roman yurttaşların eğitim, istihdam, sağlık, barınma ve sosyal hizmetlere eşit erişimini güçlendirmeyi amaçlayan; kamu politikalarını orta ve uzun vadeli bir çerçeveye oturtan temel politika belgelerinden biridir. Belgenin 2022–2025 uygulama döneminin sona ermesine yaklaşılırken, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından Haziran 2025’te sivil toplum örgütlerine yönelik olarak yapılan görüş çağrısı, sürecin katılımcı biçimde ilerlemesi açısından önemli bir adım olmuştur. Bu çağrıyı takiben Temmuz 2025’te Romani Godi tarafından sunulan görüş ve öneriler, farklı sivil toplum örgütlerinin katkılarının eylem planına yansımasının, katılımın yalnızca ilkesel değil, pratik bir karşılığı olduğunu göstermesi açısından belirleyici olacağına işaret etmektedir.
Romani Godi tarafından hazırlanan öneri metni, II. Aşama Eylem Planı’nı teknik bir güncelleme çalışması olarak değil; Roman, Dom, Lom ve Abdal topluluklarının eşit yurttaşlık mücadelesinin kurumsal ve politik bir bileşeni olarak ele alan bir yaklaşıma dayanmaktadır. Bu çerçevede, yeni dönemin başarısının Romanları yalnızca politika “yararlanıcısı” olarak konumlandıran bir anlayıştan uzaklaşarak; Romanların eylem planının hazırlanmasına, uygulanmasına ve izlenmesine doğrudan ve sürekli biçimde katılımının sağlanmasıyla mümkün olacağı vurgulanmaktadır.
Katılım: Bir İlke Değil, Yapısal Bir Yükümlülük
Romani Godi’nin temel yaklaşımı, katılım hakkının insan hakları temelli kamu politikalarının vazgeçilmez bir unsuru olduğu yönündedir. Roman sivil toplumunun yalnızca görüş bildiren bir paydaş olarak değil; karar alma süreçlerine katkı sunan, uygulamayı izleyen ve değerlendiren bir aktör olarak tanınması gerekmektedir.
Bu nedenle II. Aşama Eylem Planı’nda Roman derneklerinin ve Roman alanında çalışan uzmanların, yalnızca danışma süreçlerinde değil; uygulama ve izleme mekanizmalarında da açık görev tanımları ve yetkilerle yer alması önem taşımaktadır. Katılımın sürekliliği ve etkinliği, ancak bu tür yapısal güvencelerle sağlanabilir.
Kısıtlılıkların Farkında, Sorumlulukla Hazırlanan Bir Çalışma
Romani Godi tarafından sunulan öneri belgesi, bilinçli ve şeffaf biçimde bazı kapsam sınırlılıkları içermektedir. Metin, derneğin kurumsal uzmanlık alanları ile zaman ve kapasite olanakları çerçevesinde hazırlanmıştır. Bu nedenle istihdam gibi bazı politika alanlarında detaylı öneriler geliştirilmemiş; bu alanlarda çalışan diğer Roman örgütlerinin bilgi ve deneyimlerine özellikle atıf yapılmıştır.
Bu yaklaşım bir eksiklik olarak değil; Roman sivil toplumunun çoğulcu yapısını tanıyan, uzmanlık temelli iş bölümünü ve kolektif aklı esas alan sorumlu bir tutum olarak değerlendirilmelidir. Aynı zamanda bu çerçeve, kamu kurumlarına yönelik açık bir çağrı da içermektedir: Romanlara yönelik politikalar, sınırlı projeler ve tekil kurumlar üzerinden değil; çok paydaşlı, uzun vadeli ve yeterli bütçeyle desteklenen bütüncül bir politika yaklaşımıyla ele alınmalıdır.
Ayrımcılıkla Mücadele: Eylem Planının Temel Ekseni
Romani Godi’nin önerilerinde özellikle altı çizilen temel mesele, eğitim, sağlık, barınma ve sosyal hizmet alanlarında yaşanan eşitsizliklerin ortak zemininde Roman karşıtlığı ve yapısal ayrımcılığın yer aldığıdır. Bu nedenle II. Aşama Eylem Planı’nda ayrımcılıkla mücadele, tali bir başlık olarak değil; planın bütününü şekillendiren temel bir eksen olarak ele alınmalıdır.
Romanlara yönelik ayrımcılık; eğitimde dışlanma, sağlık hizmetlerine erişimde engeller, barınma süreçlerinde sistematik dışlama ve adalete erişimde güvensizlik biçimlerinde sürekli olarak yeniden üretilmektedir. Roman karşıtlığıyla açık, kararlı ve izlenebilir bir mücadele yürütülmediği sürece, diğer politika alanlarında atılacak adımların kalıcı ve sürdürülebilir olması mümkün değildir. Bu bağlamda nefret suçlarıyla mücadele, ayrımcılıkla mücadele mevzuatının güçlendirilmesi, Roman karşıtlığının açık biçimde tanımlanması ve etkili izleme mekanizmalarının kurulması, eylem planının temel bileşenleri arasında yer almalıdır.
Yeni Dönem İçin Ortak Bir Zemin
II. Aşama Roman Vatandaşlara Yönelik Strateji Belgesi, Roman yurttaşlarla devlet arasındaki ilişkinin niteliğini yeniden tanımlama potansiyeline sahiptir. Bu potansiyelin hayata geçmesi; Romanların bilgi ve deneyiminin tanındığı, ayrımcılıkla mücadelenin merkeze alındığı ve katılımın yapısal güvenceye kavuşturulduğu bir yaklaşımla mümkündür.
Romani Godi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı başta olmak üzere tüm ilgili kamu kurumlarını; Roman topluluklarını eşit ve meşru muhataplar olarak kabul eden, insan hakları temelli, katılımcı ve hesap verebilir bir eylem planını birlikte inşa etmeye davet etmektedir. Eşit yurttaşlık, ancak bu ortak irade ve kararlılıkla mümkün olabilir.